5e editie • Jaarcongres Circulaire-IT • 10 november • Doorn

Een levensduurnorm van tien jaar vraagt om een andere kijk op ITAD

Is de proefballon van Back Market gestoeld op de realiteit?

Een wettelijke levensduurnorm voor elektronische apparaten kan de circulaire IT-sector een impuls geven, maar ITAD-aanbieders krijgen met een andere inrichting van het volledige IT-lifecyclemanagement.

De oproep van Back Market om elektronische apparaten wettelijk minimaal tien jaar bruikbaar te maken, raakt aan een fundamentele vraag. Wanneer is zakelijke IT werkelijk aan het einde van haar levensduur? De dienstverlening van ITAD draait niet alleen om het verwerken van afgeschreven apparatuur. Het gaat ook om wiping, waardebepaling, refurbishment en remarketing. Een wettelijke levensduurnorm kan die activiteiten ingrijpend veranderen. Apparatuur die organisaties nu na enkele jaren vervangen, zou mogelijk langer in gebruik blijven.

Tegelijkertijd kan een grotere voorraad gebruikte apparatuur ontstaan die opnieuw inzetbaar is. De gevolgen zijn daarmee niet eenduidig. Een langere levensduur kan de markt voor hergebruik vergroten, maar ook de beschikbaarheid van apparatuur voor ITAD-aanbieders beïnvloeden. Bovendien is tien jaar bruikbaarheid niet hetzelfde als tien jaar inzetbaarheid binnen een zakelijke IT-omgeving.

De eerste vraag is wat een norm van tien jaar precies moet betekenen. Gaat het om de technische levensduur van een apparaat, de beschikbaarheid van onderdelen of de periode waarin fabrikanten softwareondersteuning moeten bieden? Een apparaat kan technisch functioneren, maar niet meer voldoen aan de eisen van een zakelijke gebruiker. Omgekeerd kan een laptop die een organisatie afschrijft, nog jaren geschikt zijn voor een andere gebruiker. Dat laatste is precies waar ITAD-bedrijven waarde toevoegen. Zij beoordelen welke apparatuur opnieuw kan worden ingezet, verwijderen bedrijfsgegevens en maken geschikte apparaten klaar voor een volgende eigenaar. Ook verzorgen zij de verkoop, rapportage en verantwoorde verwerking van apparatuur die niet meer bruikbaar is.

Een langere gebruiksduur kan die markt versterken. Als fabrikanten apparaten beter repareerbaar maken en onderdelen langer beschikbaar houden, wordt het eenvoudiger om apparatuur na de eerste gebruiksfase opnieuw aan te bieden. Maar daar zit ook een keerzijde. Wanneer organisaties hun apparatuur langer gebruiken, komt die minder snel beschikbaar voor remarketing. De hoeveelheid apparatuur die jaarlijks bij ITAD-aanbieders binnenkomt, kan daardoor afnemen. Dat hoeft niet direct tot minder omzet te leiden. De sector kan juist meer werkzaamheden uitvoeren aan apparatuur die langer meegaat. Denk aan reparaties, onderhoud, batterijvervanging, upgrades en het opnieuw inzetten van apparatuur binnen dezelfde organisatie. De verschuiving is wezenlijk. ITAD-aanbieders die vooral verdienen aan het verwerken en verkopen van afgeschreven apparatuur, kunnen onder druk komen te staan. Bedrijven die hun dienstverlening uitbreiden naar het beheer van de volledige levenscyclus, krijgen nieuwe kansen.

De eerste gebruiksfase wordt belangrijker

Een wettelijke levensduurnorm zou ook gevolgen hebben voor de manier waarop organisaties hun IT inkopen en beheren. Veel organisaties hanteren voor laptops nog steeds een vervangingscyclus van ongeveer drie tot vier jaar. Dat ondanks de geëxplodeerde prijzen voor hardwarecomponenten. Voor andere apparatuur gelden weer andere termijnen. Een verplichting om apparaten tien jaar bruikbaar te houden, betekent niet automatisch dat organisaties dezelfde apparatuur tien jaar moeten gebruiken. Een wettelijke norm kan immers gericht zijn op de fabrikant, die moet zorgen voor een repareerbaar ontwerp en langdurige ondersteuning.

Toch kan zo’n norm de afweging bij klanten veranderen. Wanneer een apparaat langer bruikbaar blijft, wordt het aantrekkelijker om vervanging uit te stellen. Dat kan de aanschaf van nieuwe apparatuur verminderen, maar ook de planning van ITAD-diensten veranderen. Voor aanbieders van lifecyclemanagement ontstaat daarom een grotere rol aan de voorkant van het proces. Zij kunnen organisaties helpen bepalen welke apparatuur langer mee kan, wanneer reparatie zinvol is en wanneer vervanging noodzakelijk blijft.

Ook het opnieuw inzetten van apparatuur binnen de eigen organisatie kan aan belang winnen. Een laptop die niet langer voldoet aan de eisen van een specialist, kan bijvoorbeeld nog geschikt zijn voor een medewerker met minder zware werkzaamheden. In dat scenario verschuift de rol van ITAD. De dienstverlening begint niet pas wanneer apparatuur wordt afgeschreven, maar al bij de beslissing over vervanging, herinzet en onderhoud.

Tien jaar bruikbaar niet hetzelfde als tien jaar veilig

De grootste uitdaging is waarschijnlijk niet de fysieke levensduur van hardware, maar de combinatie van prestaties, software en beveiliging. Een laptop kan na tien jaar nog steeds opstarten en eenvoudige taken uitvoeren. Dat betekent niet dat het apparaat nog geschikt is voor gebruik binnen een moderne zakelijke IT-omgeving. Organisaties moeten rekening houden met besturingssystemen, beveiligingsupdates, compatibiliteit met bedrijfsapplicaties en de eisen van hun IT-beheer. Ook kunnen nieuwe toepassingen meer rekenkracht of geheugen vereisen.

Voor ITAD-aanbieders is vooral de beveiligingskant relevant. Apparatuur die geen beveiligingsupdates meer ontvangt, kan voor een zakelijke klant ongeschikt zijn. Dat geldt ook wanneer de hardware zelf nog goed functioneert. Een levensduurnorm moet daarom niet uitsluitend eisen stellen aan de fysieke constructie. Langdurige softwareondersteuning is minstens zo belangrijk. Daarnaast moet duidelijk zijn wat er gebeurt wanneer een apparaat niet meer aan de beveiligingseisen voldoet.

Right to Repair

De Europese Unie heeft op dit terrein al stappen gezet. Sinds 20 juni 2025 gelden voor smartphones en tablets nieuwe eisen rond onder meer repareerbaarheid, onderdelen en softwareondersteuning. Fabrikanten moeten bepaalde onderdelen tot vijf jaar na het einde van de verkoop beschikbaar houden (zeven jaar voor kritische onderdelen). Ook gelden eisen voor de beschikbaarheid van software-updates. Maar dat alles is nog geen algemene garantie dat elk apparaat tien jaar lang veilig en bruikbaar blijft. Bovendien zijn de regels voor smartphones en tablets niet zonder meer toepasbaar op alle zakelijke hardware. De Ecodesign for Sustainable Products Regulation biedt daarnaast een kader om eisen te stellen aan onder meer duurzaamheid, herbruikbaarheid en repareerbaarheid. Een wettelijke norm van tien jaar zou daarop kunnen voortbouwen. Maar de uitwerking bepaalt of zo’n maatregel daadwerkelijk bijdraagt aan circulaire IT.

Datacentermarkt vraagt om andere benadering

Voor ITAD-aanbieders die zich richten op datacenters en bedrijfsinfrastructuur is een algemene levenduurnorm van tien jaar nog ingewikkelder. Servers, opslagapparatuur en netwerkcomponenten hebben andere levenscycli dan smartphones of laptops. De levensduur hangt sterk af van de toepassing, de belasting en de eisen die aan beschikbaarheid worden gesteld. Een server kan technisch nog functioneren, maar niet meer efficiënt genoeg zijn voor een specifieke werklast. Ook kunnen onderdelen, firmware of ondersteuning door de leverancier een beperkende factor vormen.

Daar staat tegenover dat apparatuur die uit een veeleisende omgeving komt, soms nog bruikbaar is voor minder kritische toepassingen. Herinzet hoeft dus niet altijd binnen dezelfde functie of omgeving plaats te vinden. Voor ITAD-bedrijven ligt hier een kans om hun expertise in waardebepaling en hergebruik verder uit te bouwen. Een langere levensduur vraagt immers om een nauwkeuriger beoordeling van de resterende gebruikswaarde. Tegelijkertijd is het niet wenselijk om apparatuur uitsluitend vanwege een wettelijke termijn langer in gebruik te houden. Een norm moet ruimte laten voor situaties waarin vervanging aantoonbaar verstandiger is, bijvoorbeeld vanwege beveiliging, energieverbruik of betrouwbaarheid.

Proefballon

Een algemene verplichting om elk apparaat langer bruikbaar te houden, is moeilijk te verenigen met de grote verschillen tussen productgroepen en gebruikssituaties. Een verplichting voor fabrikanten om gedurende die periode onderdelen en softwareondersteuning te leveren, is concreter. Ook eisen aan repareerbaarheid en toegang tot reparatie-informatie kunnen bijdragen aan een langere levensduur.

Voor ITAD-aanbieders is vooral van belang dat de regelgeving niet alleen kijkt naar het moment waarop een apparaat wordt verkocht. Ook de mogelijkheden voor onderhoud, herinzet en verwerking aan het einde van de gebruiksfase moeten onderdeel zijn van de afweging. Een langere levensduur kan de instroom van apparatuur bij ITAD-bedrijven vertragen. Tegelijkertijd kan zij nieuwe diensten opleveren en de waarde van gebruikte apparatuur verhogen. Welke ontwikkeling overheerst, zal afhangen van de manier waarop organisaties hun IT beheren en waarop aanbieders hun dienstverlening aanpassen.

De oproep van Back Market is een proefballon, maar ook een uitnodiging om anders naar de levenscyclus van IT te kijken. Niet de leeftijd van een apparaat moet bepalen wanneer het wordt afgeschreven, maar de vraag of het nog veilig, betrouwbaar en economisch verantwoord kan worden ingezet. Voor de ITAD-sector ligt de uitdaging dan ook niet alleen in het verwerken van apparatuur die na tien jaar beschikbaar komt. De grotere opgave is om organisaties gedurende die tien jaar te helpen de juiste keuzes te maken.

Redacteur Circulaire-IT
Gerelateerde berichten

De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) stelt 1,85 miljoen euro beschikbaar aan subsidie voor innovatieve technologieën rond kritieke grondstoffen. Bedrijven en onderzoeksorganisaties kunnen daarvoor subsidie aanvragen. Per project is maximaal...

Digital for Youth en ChatLicense gaan jongeren die een laptop ontvangen digitale vaardigheden bijbrengen. De samenwerking combineert het hergebruik van zakelijke laptops met voorlichting over veilig en bewust internetgebruik. Digital...

POST Luxembourg wil voor het einde van 2026 refurbished smartphones gaan verkopen in samenwerking met Recommerce. Het telecombedrijf richt zich op populaire modellen die niet meer nieuw verkrijgbaar zijn. Daarnaast...

mResell is actief in zeven nieuwe Europese landen via een samenwerking met marktplaats Refurbed. De Zweedse refurbisher biedt er onder meer refurbished Apple-apparaten aan. Met de uitbreiding komt het bedrijf...

Europese wetgeving gaat de komende jaren direct ingrijpen in de markt voor gebruikte en gerefurbishte IT, zo zegt Jan Hoogstrate van Free ICT Europe tijdens zijn Tech Talk op de...

Evenementen
feb
10
09:00 - 18:00 - Online
09:00 - 18:00 | Online
Magazines
Vacatures
Flex IT Distribution
Leiden
Flex IT Distribution
Circular IT group
Amsterdam
Out of Use