Europese wetgeving gaat de komende jaren direct ingrijpen in de markt voor gebruikte en gerefurbishte IT, zo zegt Jan Hoogstrate van Free ICT Europe tijdens zijn Tech Talk op de European Broker Meeting in Portugal.
Aan de hand van vijf vragen liet hij zien waar de kansen en risico’s liggen voor brokers, refurbishers en ITAD-bedrijven. Jan opent tijdens de European Broker Meeting met een fundamentele vraag: is er in de IT-markt eigenlijk nog sprake van keuzevrijheid? Volgens hem staan twee krachten tegenover elkaar. Aan de ene kant de belangen van fabrikanten rond controle en winst, aan de andere kant de Europese ambities op het gebied van soevereiniteit, onafhankelijkheid en concurrentievermogen. De circulaire economie heeft in Brussel aan prioriteit ingeleverd, terwijl onderwerpen als Europese datacenters en open source juist hoger op de agenda staan. Voor de circulaire IT-sector is het daarom zaak de eigen belangen actief te blijven verbinden aan die nieuwe prioriteiten.
1. Wat betekent het Right to Repair?
Het recht op reparatie geldt voorlopig voor slechts tien van de ruim veertig productgroepen onder de Ecodesign-regels. Voor ICT gaat het om monitoren en displays, smartphones en servers en opslag. Of pc’s en laptops volgen, is nog een open vraag. De impact is desondanks groot. Fabrikanten moeten toegang geven tot onderdelen, reparatie- en onderhoudsinformatie en de benodigde software en firmware. Er komt een expliciet verbod op blokkade van onafhankelijke reparatie via techniek of contractclausules. Een fabrikant mag een reparatie ook niet weigeren omdat een product eerder door een derde partij is behandeld. Onafhankelijke reparateurs mogen originele, tweedehands, compatibele en zelfs 3D-geprinte onderdelen gebruiken, zolang die aan veiligheids- en IE-eisen voldoen. Fabrikanten moeten bovendien indicatieve prijzen voor onderdelen publiceren, wat verborgen prijsstelling tegengaat. Lidstaten moeten sancties vaststellen, registers voor reparateurs opzetten en uiterlijk 31 juli 2029 minimaal één maatregel nemen die reparatie bevordert.
2. Welke IT-wetgeving komt eraan?
Het is een indrukwekkende lijst: een nieuwe Europese aanbestedingswet, de Circular Economy Act, de Cybersecurity Act inclusief aanpassingen aan NIS2, de verdere uitrol van de Ecodesign for Sustainable Products Regulation (ESPR) met het Digitaal Productpaspoort en regels rond veroudering, en een herziening van de WEEE-richtlijn. Ook komt er een herziening van de Ecodesign-eisen voor pc’s en notebooks en voor servers en opslag. Free ICT Europe pleit voor een langere levenscyclus, het kunnen verwijderen van encryptiesleutels en langere firmware-ondersteuning. Vooral de aanbestedingswet kan voor de sector een keerpunt zijn. Overheden krijgen de ruimte om eisen te stellen aan duurzaamheid, repareerbaarheid, hergebruik en refurbishment, en worden aangemoedigd om gerefurbishte producten te kopen. Een nieuwe digitale marktplaats moet het ook voor het mkb makkelijker maken om mee te doen. De Circular Economy Act zet in op één Europese markt voor secundaire grondstoffen, circulariteit in het ontwerp, meer geharmoniseerde producentenverantwoordelijkheid (EPR), betere terugwinning van kritieke materialen en een sterkere concurrentiepositie voor circulaire producten.
3. Hoe zit het met de rapportage voor datacenters?
De Europese rapportageverplichting voor datacenters richt zich vooral op energie en water. De IT-apparatuur zelf speelt geen rol. Free ICT Europe wil dat de gemiddelde leeftijd van de apparatuur wordt meegenomen. Een PUE-berekening zonder dat gegeven mist volgens Jan precies het duurzaamheidselement dat nodig is om levenscycli te verlengen.
4. Wat doet de Cyber Resilience Act?
De Cyber Resilience Act is nog in ontwikkeling, maar geldt straks voor alle hardware en software. Fabrikanten moeten standaard vijf jaar na de laatste verkoop beveiligingsupdates leveren. Voor specifieke productcategorieën kan een langere minimale ondersteuningsperiode worden vastgesteld. Jan wil dat die naar tien jaar gaat. Omdat de CRA nauw samenhangt met NIS2, bepaalt de ondersteuningsduur in de praktijk ook hoe lang apparatuur veilig kan worden hergebruikt.
5. Wat gebeurt er buiten Brussel?
Ook buiten de EU-wetgeving bewegen de keurmerken. EPEAT omvat inmiddels ook opslagsystemen, en EPEAT Renew is een ecolabel voor gerefurbishte elektronica. TCO Certified verhoogt de minimale softwareondersteuning naar zes jaar en wil dat termijn op termijn verder oprekken.
De rode draad in Jans verhaal: de regels die nu worden geschreven, bepalen hoe lang IT-apparatuur meegaat en hoe makkelijk die kan worden gerepareerd, opgewaardeerd en doorverkocht. Voor ITAD-bedrijven en brokers liggen er grote kansen, met name in de publieke markt en via betere toegang tot onderdelen en informatie. Dat vraagt wel om een sector die zich laat horen in Brussel, nu de circulaire economie daar niet meer vanzelf bovenaan de agenda staat.
Voor meer informatie, ga naar www.freeict.eu. De presentatie kun je hier vinden.